مریم صابری

از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی هر استان چه از نظر اشتغال‌زایی و چه از نظر ایجاد درآمد، بخش صنعت است. گسترش صنعت یکی از عوامل مهم پیشرفت هر جغرافیا محسوب می‌شود؛ این اصل برای استان‌هایی مانند گیلان که شهره است به طبیعت زیبا و کشاورزی بودن نیز صادق است.

صنعت موردنظر البته تنها ساخت کارخانه‌های بزرگ نیست؛ چه اگر در سالیان گذشته نگاه به بخش کشاورزی و توریسم اصولی بود، به‌گونه‌یی که زنجیره‌های صنعت توریسم و کشاورزی صنعتی در این سامان پا می‌گرفت دیگر نیازی به مرثیه‌سرایی برای صدها واحد ورشکسته تولیدی و صنعتی در گیلان نبود. در حالی‌که کشاورزی و وجود جاذبه‌های طبیعی برای حضور گردشگران، وجود ظرفیت‌هایی مثل قرار گرفتن در کنار دریا و استفاده از بندرها و نزدیکی به پایتخت می‌توانست گیلان را در رده استان‌های موفق در زمینه اشتغال قرار دهد. اما طبق آمارهای اعلام شده، گیلان ما نه تنها جز استان‌های موفق محسوب نمی‌شود که در رده دومین استان بیکار کشور قرار گرفته است.

مدیران ارشد استان از سالیان گذشته تلاش کردند پای بعضی صنایع را به گیلان باز کنند و به همین دلیل به فکر تجمیع صنایع در یک منطقه افتادند. داستان ایجاد شهرک صنعتی در گیلان هم به قبل از سال ۱۳۵۷ برمی‌گردد اما با یک نگاه به وضعیت شهرک‌ها و واحدهای صنعتی استان می‌توان فهمید که حرکت در مسیر صنعتی شدن طی سه دهه گذشته پیوسته نبوده است. معلق ماندن میان اهمیت به بخش کشاورزی و گردشگری، و قطع و وصل‌ها باعث شد تا بسیاری از شهرک‌ها و واحدهای صنعتی دیر و کند به را بیافتند. قرار گرفتن در مقابل کشاورزی و بخش گردشگری با توجه به تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی و ایجاد مشکلات محیط‌زیستی و همچنین عدم‌نظارت کافی بر چگونگی سرمایه‌گذاری از چالش‌های همیشگی بخش صنعت در گیلان محسوب می‌شود.

حالا می‌خواهیم آمار مربوط به شهرک‌ها و ناحیه‌های صنعتی استان گیلان و قزوین را به ‌عنوان یکی از استان‌های همسایه بررسی کنیم تا کمی بیشتر تفاوت‌ها دیده شود. تفاوت‌هایی که ضرب‌المثل: «میان ماه من تا ماه گردون/ تفاوت از زمین تا آسمان است» را به ذهن متبادر می‌کند. وقتی بیشتر می‌توان به وضعیت موجود در قزوین غبطه خورد که در حال حاضر عنوان بزرگ‌ترین و سبزترین شهرصنعتی‌کشور را در اختیار دارد. این عنوان در حالی است که همین صنایع نیم‌بند موجود در گیلان آسیب‌های جبران ناپذیری به محیط‌زیست استان وارد کرده‌اند.

 

info

 

صنایع موجود در استان گیلان عبارتند از: صنایع سلولزی، لوازم‌خانگی، نساجی، فرش و‌ فرشینه، رادیاتور، داروسازی، سیم و‌ کابل، تجهیزات حمل‌ونقل، ابزار پزشکی‌ و اپتیکی، تجهیزات ارتباطی و برق و الکترونیک، ماشین‌های دفتری و محاسباتی، ماشین‌سازی و ساخت تجهیزات، محصولات فلزی، لاستیکی و پلاستیکی، تولیدات مواد و محصولات شیمیایی، فرآورده‌های نفتی و کک، محصولات کاغذی، دباغی و چرم و محصولات غذایی.

شهرک‌های صنعتی:

شهر صنعتی رشت، شفت، فومن -طبق اعلام سایت شهرک‌های صنعتی غیرفعال است- ، صومعه‌سرا، انزلی، تالش، آستارا، ماسال، لاهیجان، رودسر، سیاهکل، رودبار، خرشک رستم‌آباد، سفیدرود رشت، آستانه

هم‌اکنون ۳۲ شهرک و ناحیه صنعتی در استان فعال است.

 

قزوین:

۱۵ شهرک ناحیه و طرح توسعه با عناوین آرا سنج، حیدریه، فاز یک، دو و سه کاسپین، فاز یک خرمدشت، فاز یک و دو لیا، آبیک، حکیمیه، شال، دانسفهان، نیکویه، آوج و اسفرورین تکمیل و واگذار شده است.

 

همچنین نواحی صنعتی طارم و الموت با توجه به انجام مراحل مکان‌یابی، تملک و طراحی، در حال حاضر در حال احداث و فاز سه شهرک صنعتی لیا با توجه به تملک، در حال طراحی است.

از دیگر این اقدامات شهرک صنعتی قزوین با توجه به انجام مکان‌یابی، در مرحله تملک بوده و در بخش غیردولتی نیز سه شهرک صنعتی البرز، ایران خودرو و برلیان احداث شده‌اند.

 

شهر صنعتی رشت اولین شهر صنعتی گیلان است که در۲۶ آذرماه ۱۳۵۳  تاسیس شد.

در حال حاضر ۲۸۰ واحد صنعتی در این شهر صنعتی وجود دارد که از این تعداد ۱۴۰ واحد در حال کار و ۱۱۰ واحد نیز در حال احداث هستند.

 

در سال ۱۳۴۶ به‌منظور ایجاد تمرکز در صنایع تولیدی حدود ۹۰۰ هکتار از اراضی معروف به مزرعه اریک واقع در ۱۴۰ کیلومتری شمال غربی تهران و ۱۵ کیلومتری جنوب‌شرقی قزوین به ‌منظور احداث اولین شهرصنعتی ایران به نام شهرصنعتی البرز برگزیده شد.

با گذشت نیم‌قرن از احداث این شهر، هم‌اینک به عنوان بزرگ‌ترین شهرصنعتی ایران با فراهم نمودن بسترهای لازم جهت تولید و توسعه کارخانجات صنعتی، بالغ بر ۴۵۰ واحد تولیدی بزرگ و کوچک و بیش از هزار واحد کارگاهی و خدماتی را در خود جای داده و سهم قابل توجهی را در اقتصاد ملی ایفا می‌کند. توجه به محیط‌زیست سالم در شهر البرز و مدیریت صحیح منابع و توانمندی‌ها موجب شده است علیرغم دارا بودن صنایع بزرگ و آلاینده، عنوان سبزترین شهرصنعتی ایران نیز به این شهر اختصاص یابد.

طراحی و احداث شهرصنعتی البرز قزوین به عنوان نخستین شهرصنعتی ایران و استقرار و آغاز تولید کارخانجات از سال ۴۶ در آن، موجب توسعه صنعتی گسترده در منطقه قزوین شد و این رشد، ایجاد زیرساخت‌های حوزه نیروی انسانی ماهر و متخصص و شکل‌گیری صدها کارگاه و موسسه پشتیبان صنایع طی نیم‌قرن اخیر را به دنبال داشته است.

 

میزان سرمایه‌گذاری واحدهای بهره‌بردار شهرک‌های صنعتی در گیلان بیش از ۷ هزار میلیارد ریال است.

شرکت‌های صنعتی استان ۱۵ و واحدهای مستقر ۶۳۵ است. میزان سرمایه‌گذاری انجام گرفته تا ۱۵ تیرماه امسال ۱۲۳۵۴۰۰۰ ریال است.

 

۶۰۰ واحد تولیدی در شهرک‌های صنعتی قزوین فعالیت می‌کنند.

۱۸ هزار نفر در واحدهای تولیدی شهرک‌ها و نواحی صنعتی استان فعالیت می‌کنند.

با بهره‌برداری از واحدهای درحال ساخت، تعداد اشتغال شهرک‌ها و نواحی صنعتی استان به ۳۶  هزار نفر افزایش می‌یابد.

براساس قراردادهای منعقد شده این شرکت با سرمایه گذاران، ۵۱۶ واحد تولیدی نیز مراحل مختلف اجرا را  پشت سر می‌گذارند و در آینده‌یی نزدیک به بهره‌برداری می‌رسند.

سرمایه‌گذاری صورت گرفته برای واحدهای بهره‌برداری و فعال مستقر در شهرک‌های صنعتی استان تاکنون ۱۱ هزار و ۶۹۹ میلیارد ریال بوده است.

 

هفت شهرک دارای تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی هستند. تعداد ۴۵۰ واحد صنعتی نیز زیر پوشش تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی قرار دارند.

تا سال ۸۵ هیچ‌گونه تصفیه‌خانه‌یی در شهرک‌های صنعتی گیلان احداث نشده بود و اولین تصفیه‌خانه در سال ۸۵ به بهره برداری رسید.

تصفیه‌خانه فاضلاب شهر صنعتی البرز با ظرفیت ۷۰ هزار متر مکعب به عنوان بزرگ‌ترین تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی کشور در مساحت ۲۰ هکتاری است. در حال حاضر با ظرفیت معمول شبانه‌روز بین ۴۷ هزار تا ۶۸ هزار متر مکعب فاضلاب صنعتی و شهری را تصفیه و برای آبیاری زمین‌های کشاورزی آماده می‌کند.

 

نمونه بخش خصوصی:

صنعتی لیا با ۲۸۷ واحد بیشترین تعداد واحدهای فعال را در بین شهرک‌های صنعتی استان به خود اختصاص داده است.

از این نظر شهرک صنعتی کاسپین با ۱۲۲ واحد، دانسفهان با ۴۲ واحد، حیدریه ۴۰ واحد، خرمدشت ۲۷ واحد، آوج ۵ واحد و حکیمیه ۳ واحد در ردیف بعدی قرار دارند.

شهرک‌صنعتی برلیان، در شمال‌ غربی بویین‌زهرا تنها شهرکی است که تاکنون از طریق بخش خصوصی راه‌اندازی و از طریق همان بخش نیز اداره می‌شود.

این شهرک در بویین زهرا قرار دارد. فاصله این شهرک تا فرودگاه ۱۵۰ کیلومتر تا راه آهن ۱۰ کیلومتر و تا گمرک ۸ کیلومتر است.

شهرصنعتی سفیدرود

قرارگرفتن در مرکز استان به عنوان بزرگ‌ترین شهرک‌صنعتی، نزدیکی به فرودگاه بین المللی سردارجنگل رشت، نزدیکی به خطوط راه‌آهن سراسری رشت و نزدیکی به جاده بین المللی آستارا به قزوین از مزایای شهرک صنعتی سفیدرود رشت است.

از نظر تنوع گروه صنعتی هشت گروه از قبیل صنایع سلولزی، برق، الکترونیک، فلزی، کانی غیرفلزی، صنایع غذایی و بسته‌بندی قابلیت استقرار در این شهرک را دارند. شهرک صنعتی سفیدرود رشت در زمینی به مساحت ۹۰۰ هکتار و در دو فاز طراحی شده که فاز نخست آن با ۲۰۰ هکتار مساحت برای فعالیت ۵۰۰ واحد تولیدی و صنعتی آماده شده است.

در ضلع مقابل شهرک‌صنعتی سفیدرود رشت عرصه‌یی به مساحت ۱۰۰ هکتار به عنوان جانمایی طرح خودروسازی مرکز استان طراحی شده است.

۱۰۰ قرارداد ساخت واحدهای تولیدی در شهرک صنعتی سفیدرود منعقد شده است. ۷۰ قرارداد در حال ساخت‌وساز است و ۳۰ قرارداد تاکنون به بهره‌برداری رسیده است.

که باعث اشتغال‌زایی ۵۰۰ نفر در ۳۰ واحد تولیدی شهرک‌صنعتی سفیدرود رشت شده است. پیش‌بینی می‌شود با راه‌اندازی واحدهای مذکور تعداد چهار هزار اشتغال در شهرک صنعتی سفیدرود ایجاد شود.

گفته شده است ظرفیت اشتغال شهرک‌صنعتی سفیدرود رشت پس از بهره‌برداری کامل فاز اول ۲۵ هزار نفر باشد.