احمدرضا توسلی

«اینک تهمینه» اولین کتاب منتشر شده از شبنم بزرگی است، هفت داستان دارد، هفت خان و هفت تهمینه در زمان معاصر. این نشانه گذاری، ارتباط کلی بین داستان‌های این مجموعه را از دیدگاه نویسنده می‌رساند و همین امر از ابتدا جغرافیای مشخصی را به مجموعه می‌بخشد.

شبنم بزرگی به اعتبار این کتاب، نویسنده‌یی کم‌گوست. در برخی داستان‌هایش که این کم‌گویی را به گزیده‌گویی می‌رساند و ایجاز مخلی باقی نمی‌گذارد، به یک مینیمالیست دلچسب تبدیل می‌شود اما وقتی فقط و فقط با یک راوی پنهان‌کار و کم‌گو رو‌به‌رو می‌شوی، می‌بینی هنوز وقتی که احتمالش را نمی‌دادی به صفحه آخر داستان رسیده‌یی و… . همان‌طور که از نام کتاب بر می‌آید؛ شخصیت‌های محوری (پروتاگونیست) تمام داستان‌های این کتاب یک زن هستند، و داستان‌ها حول محورهایی مانند عشق و مرگ سیر می‌کنند.

خان اول کتاب به نام «تهران شهر بزرگی» است، روایتی اول شخص و دربرگیرنده دو زمان، دو نسل و دو دَوَران است. انتخاب این داستان به عنوان شروع کتاب «اینک تهمینه» می‌تواند جای سوال باشد؛ زیرا می‌شد با انتخابی بهتر، شروع کتاب را دلچسب و گیراتر کرد.

زبان روایت کننده خاطرات که مادربزرگ است، در داستان اول زبانی مکتوب است. مادربزرگ دختری سیزده‌ ساله است و کلاس ششم. دیالوگ‌ها در داستان اول، دیالوگ‌هایی جان‌دار نیستند و نویسنده در انتخاب، آنهایی را برگزیده که می‌تواند ابتدا به ذهن بیاید.

خان دوم؛ «آخر شاهنامه». داستان طرحی تکان‌دهنده دارد، اما بیان طرح در این پنج صفحه کوتاه بیشتر آن را به شکل خبری از صفحه حوادث روزنامه در آورده است. این داستان تنها دانای کل این کتاب بوده، اما هیچ جزیی از خانه، اخلاق و برخوردهای انسانی در آن به صورت کامل بیان نشده‌اند. شخصیت سارا می‌توانست پرداخت بیشتری داشته باشد. همین‌طور از شوهر و سینا هم فاکتورهای کمی برای تصور شخصیت‌ها داریم.

خان سوم، می‌تواند درخشان‌ترین داستان این کتاب باشد، کشش خوبی در این داستان یافت می‌شود و توصیف‌های خوب نویسنده از لیلا پاشایی و شخصیت‌های دیگر داستان، این بار باعث شده که داستان ملموس و جانانه‌تر باشد. داستانی که تا لحظه آخر از زدن ضربه نهایی به مخاطب دست نگه می‌دارد، و درست در خطوط آخر است که ذهن خواننده شروع می‌کند به پیوند دادن قسمت‌های مختلف با یک دیگر. روایت یکدست و پایان‌بندی درخشان، این داستان را به یکی از نقاط قوت این کتاب تبدیل کرده است.

خان چهارم؛ «دنیا»، داستانی است از تقابل بین جدایی و عشق، بیماری و تلاش برای ادامه حیات. نام داستان بیان‌گر جناسی ظریف است. داستان طرح و سوژه و همچنین کلیت خوبی دارد، اما این‌جا هم باید گفت نویسنده، با کم‌گویی به داستان ضربه زده است.

اگر در این کتاب سه داستان درخشان را بتوان معرفی کرد، باید به خان‌های سوم، پنجم و ششم اشاره کرد. «سیمین قرار بود بمیرد» داستانی پرکشش، یکدست و جزیی‌نگر است که نشان داده هرگاه نویسنده روی به توصیف‌های بیشتر و فضاپردازی‌های لازم آورده است، موفق بوده و توانسته از سوژه‌های انتخابی‌اش نتیجه‌یی بسیار خوب دریافت کند. نام‌گذاری این داستان بسیار هوشمندانه بوده، و از همان ابتدا خواننده را وا می‌دارد، کتاب را باز کند و ببیند چرا قرار بوده از اول سیمین بمیرد؟ سیمین کیست؟ و این داستان چطور پیش می‌رود؟

خان ششم، «می‌دانی به چه فکر می‌کنم؟».  به نظر می‌آید تهمینه در خان ششم تمام شد، نه خان هفتم که سوژه‌‌یی حتی ناب دارد. استفاده از شخصیت دختر دانشجو و استاد دانشگاه برای روایت، در این کتاب در خان‌های اول، سوم و ششم نشان داده که شبنم بزرگی از پس چنین راویاتی به‌خوبی بر می‌آید و این داستان نیز نقطه قوتی برای «اینک تهمینه» شده است. این داستان نیز نوعی داستان دورانی ست، که سرنوشت را -به شکلی پیچیده- برای دو نسل رقم می‌زند. جدالی بین عشق، جدایی و مرگ زودرس. قرار دادن شخصیت سوده، و بذله‌گویی‌های او، توانسته داستان را به‌ مراتب ملموس و نزدیک به مخاطب کند.

خان هفتم؛ همان «قرمزی» معروف میدان فردوسی است. همان‌که چندین سال پدران و مادرانمان یا او را دیده‌اند یا از آن شنیده‌اند.

سوژه‌ بلادرنگ ناب است، اما آیا نویسنده توانسته با این شخصیت سرخ‌پوش خوب کنار بیاید؟ آیا توانسته محیط زندگی، فضای شهری و برخورد اجتماعی را به ‌خوبی به تصویر بکشد؟ و از همه مهم‌تر آیا عشقی که در این داستان بیان ‌شده توانسته همان عشق آتشین را به نمایش بگذارد؟

دربرداشتن جغرافیای مشخص داستانی، به ‌طوری‌که این امر خود را در جزءهای کوچک این کتاب مانند چینش و همین‌طور عناوین داستان‌های مجموعه نشان می‌دهد، باعث شده که این اثر دارای مانیفستی مشخص باشد.

این مانیفست که صدایی از صدای ادبیات زنان از تهمینه تا دوره مدرن ایران است زیر لایه‌هایی تازه به کلیت این مجموعه می‌بخشد.

ادبیات زنانی که خودبه‌خود دارای دردی درونی بوده اما وقتی هوشیارانه به‌صورت ویترین در مجموعه‌‌یی به معرض نمایش در بیاید، می‌تواند کارآمد و اثرگذار باشد، که از این حیث شبنم بزرگی در این مجموعه پاسخ مناسبی را دریافت کرده است.