مهدی هادی نژاد

هنوز هم آدم‌های زیادی هستند که اگر بهشان بگویی می‌روم کتابخانه، دقیقا متوجه نمی‌شوند منظورت کجاست! حتی آن را با کتاب‌فروشی یا نوشت‌افزاری اشتباه می‌گیرند. ولی ما به «کتابخانه» می‌رویم.

کتابخانه مکانی که اگر کتابی را نداری و یا حتی قدرت خریدش را نداری، می‌توانی با عضویت در آن‌جا به امانتشان بگیری. افزون بر این می‌توانی از فضایی که در کتابخانه‌ها برای مطالعه‌یی راحت و دور از شلوغی و استرس در اختیار اعضا قرار می‌گیرد، استفاده کنی. اصل بر این است که کتابخانه‌ها علاوه بر داشتن کتاب‌های مرجع، گران‌قیمت و کمتر در دسترس در خزانه‌شان، کتاب‌های چاپ روز را نیز داشته باشند تا اعضا بتوانند از هر دو نوع منابع و کتاب جدید و قدیمی بهره‌مند شوند. اما متاسفانه این‌طور نیست و اغلب کتابخانه‌های عمومی رشت به داشتن همان کتاب‌های قدیمی و مرجع بسنده می‌کنند. اولین کتابخانه شهر ما، کتابخانه ملی رشت در ۱۹ مهر ۱۳۱۳ همزمان با جشن هزاره فردوسی در دوره پهلوی اول، با معماری تقلیدی از شرق اروپا توسط «محمدعلی تربیت» رییس اداره فرهنگ گیلان در زمین اهدایی شهرداری رشت، تاسیس شد. امروز غیر از کتابخانه ملی، در سطح شهر تعداد دیگری کتابخانه وجود دارد. از جمله معروف‌ترین این کتابخانه‌ها می‌توان از کتابخانه امام حسن مجتبی‌(ع) واقع در سبزه‌میدان و کتابخانه امام رضا‌ (ع) واقع در بوستان کشاورز در خیابان رسالت، کتابخانه میرزا کوچک‌خان واقع در محله امین‌‌الضرب، کتابخانه مجتمع خاتم‌الانبیا واقع در ابتدای خیابان سعدی، کتابخانه امیرالمومنین واقع در بازار کوچک یا همان محله قدیمی مسجد صفی نام برد. هم‌چنین کتابخانه‌هایی که مربوط به سازمان‌های خاص و ارگان‌هاست. نظیر: کتابخانه دانشکده علوم پایه، کتابخانه دانشگاه گیلان، سازمان ملی جوانان، دانشکده علوم پزشکی و بیمارستان رازی.

در این میان، اکثر کتابخانه‌های فوق نه از لحاظ کتاب‌هایی که در خزانه دارند و نه از لحطاظ امکاناتی که باید در اختیار اعضایشان قرار دهند، شرایط مناسبی ندارند. ازجمله نواقص اکثر این کتابخانه‌ها می‌توان موارد زیر را برشمرد: کوچک بودن سالن‌های مطالعه و متعاقب همین مساله بهره‌برداری یک روز در میان توسط خانم‌ها و آقایان، ساعات کاری محدود آنها و… .

در بین این کتابخانه‌ها، شاید تنها بتوان از یک کتابخانه به‌عنوان کتابخانه‌یی نزدیک به سطوح استاندارد نام برد، که در سطح رشت و حتی استان گیلان بهترین امکانات را هرچند با کاستی‌هایی دارد. کتابخانه امیر‌المومنین که توسط آیت‌الله رودباری در سال ۱۳۷۹ تاسیس‌شد و به بهره‌برداری رسید. این مکان هم ‌اکنون با دو ساختمان مجزا -یکی مختص پسران و دیگری مختص دختران- مشغول به کار است. هرچند کتاب‌های بسیار زیادی در خزانه این کتابخانه یافت می‌شود، ولی بازهم کامل و به‌روز نیست و سراغی از کتاب‌های تازه منتشرشده نمی‌توان گرفت. ویژگی دیگری که باعث تک شدن این کتابخانه نزد دانشجویان، دانش‌آموزان و اهالی مطالعه شده است، ساعت کاری مناسب و همچنین برخورداری از سالن‌های بزرگ با امکانات گرمایشی و سرمایشی مناسب برای هر دو نیمه سال است.

به ‌هرحال با این‌که مجموعه فرهنگی جدیدی در محل سابق استانداری، واقع در خیابان حافظ جنب پارک شهر (باغ محتشم) در حال ساخت است و قرار بر این شده تا کتابخانه‌یی بزرگ و مجهز در این مکان تاسیس شود، اما همچنان کمبود این‌گونه اماکن در کنار بسیاری از مشکلات شهری و اجتماعی دیگر، حداقل برای اهل فرهنگ و مطالعه در رشت به ‌شدت احساس می‌شود.