علیرضا محمدی

مدرس دانشگاه و مشاور گردشگری شهرداری رشت

alirezamohammadi

گردشگری علاوه بر تمامی مزیت‌ها و ارزش‌های اقتصادی یکی از عناصری است که با فرهنگ مقصد گردشگری، کنش متقابل دارد و پدیده ای است که با انسان ها و انگیزه ها، خواسته ها، نیازها و آرزوهای او که منبعث از فرهنگ جامعه است ارتباط مستقیم دارد به گونه ای که می توان گفت یکی از محرک های اصلی گردشگری، اختلاف فرهنگ هاست و نیز از طرفی به قول مک کانل گردشگری زمینه اصلی تولید اشکال جدید فرهنگی است. گردشگر و میزبان دارای الگوهای فرهنگی و اجتماعی متفاوتی هستند و در زمان گردش با هم تعاملاتی دارند که خود می تواند از جمله مهمترین پارامترهای رضایت گردشگر از جامعه میزبان باشد و تصمیم  بازگشت مجدد به مقصد را در گردشگر تقویت کند. گردشگری در هر جامعه، متأثر از عوامل پیچیده و درهم تنیده اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی است. به عبارت دیگر گردشگری دارای ابعاد مادی و معنوی است که هر کدام می توانند دیگری را مجذوب خود نمایند. همچنان که می توان گردشگری را یک فعالیت اقتصادی و مجموعه ای متشکل از صنایع به هم مرتبط دانست در عین حال مجموعه ای است پیچیده و متشکل از پدیده های اجتماعی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم، فرهنگ و اجتماع را تحت تأثیر می گذارد. گردشگری آمیزه ای از فعالیت های صرفا تجاری نیست، بلکه همچنین بیان ایدئولوژیک تاریخ، طبیعت و سنت است؛ بیانی که قدرت آرایش دوباره فرهنگ و طبیعت را بر اساس نیازهای خود دارد . فرهنگ‌سازی و فرهنگ‌پذیری در حوزه گردشگری برای هر جامعه میزبانی بسیار مهم و اساسی است. اساسی بدین معنا که میزبان برای پذیرفتن مهمان باید آمادگی کامل داشته باشد که این شامل احساس توجه و احترام در ابعاد مختلفی اعم از فرهنگی،اعتقادی،مالی و اجتماعی نیز هست.

شاید این جمله برای همه ما آشنا باشد یا دست کم چند باری از صحبت‌های افراد در پیرامونمان شنیده باشیم مسافرانی که به استان یا شهر ما آمده‌اند جز دردسر چه منفعتی برای ما داشته اند؟ مطرح شدن این سوال در پس خود بیانگر مسایلی است که جای تامل فراوان دارد. مردمان استان ما از دیرباز میزبان مسافران بیشماری بوده اند که هر ساله در مناسبت ها و فصول سفر گیلان را به‌عنوان مقصد گردشگری انتخاب کرده اند. اما آیا در طول این سالیان آن منفعتی را که باید اقتصاد این استان از پذیرفتن گردشگر می برد را هم کسب کرده اند؟ پاسخ به این پرسش چالشی است که امروز نیز با آن مواجه ایم و هنوز نتوانسته ایم افکار عمومی را در این زمینه بطور مطلوب قانع کنیم.

ادامه در همین صفحه اگرچه نباید از این نکته غافل شد که زمان در روند تأثیرگذاری مهم است و شاید در ابتدای ورود گردشگران به مکانی از آن ها به خوبی پذیرایی شود و نوگرایی آنها جذابیتی برای میزبان باشد اما به مرور جنبه اقتصادی و منفعت های فرهنگی و اجتماعی است که مورد توجه جامعه میزبان قرار میگیرد و اولویت می یابد. محاسبه و حسابگری از ویژگی های فطری انسان است.

انسان‌ها و جوامع به دلیل برخورداری از عقل و قوه محاسباتی قبل از انجام هر رفتار یا فعالیت اقتصادی، فردی یا اجتماعی محاسبات آن را انجام می دهند و تلاش دارند تراز محاسباتی مثبتی را در نتیجه رفتار و کردار خود داشته باشند و بر حسب معمول نتیجه محاسبات افراد به صورت هزینه و منفعت اقتصادی در زندگی روزمره تجلی می‌نماید بر همین اساس انسانها کوشش دارند از هر فعالیت خود عایدات اقتصادی یا منفعت اجتماعی حاصل نمایند . اگر نتوانیم ارزش‌های گردشگری را برای جامعه میزبان به اثبات برسانیم یقینا ساکنان بومی هم تلاشی برای جذب گردشگر و یا رونق گردشگری نخواهند کرد و حتی موضعی انفعالی یا تهاجمی در برابر آن خواهند داشت که این مساله می‌تواند ریشه های گوناگونی داشته باشد. بالا رفتن سطح عمومی قیمت کالا و ارزاق، ایجاد ازدحام برای دریافت خدمات عمومی، شلوغی و ترافیک سطح جاده های استان و خیابان‌های شهر، عدم آشنایی فرهنگ ها با یکدیگر، جمعیت بالای گردشگران در مکانی خاص و … از جمله مواردی است که می‌تواند آستانه تحمل جامعه میزبان را به‌شدت تحت تاثیر قرار دهد و جامعه را در مقابل گردشگرپذیری به مقاومت وا دارد.  در اینجاست که توسعه برنامه ریزی شده گردشگری ارزش‌های والای خود را آشکار می‌کند و می تواند به صورتی مطلوب بر وضعیت اقتصادی، نظام ارزش ها، سبک زندگی و ساختار جامعه میزبان تاثیرات مثبت داشته باشد.

اگر چه مهمان نوازی و ظرقیت بالای  انعطاف فرهنگی مردمان استان گیلان در سالیان متمادی موجب شده اختلافات رفتاری و فرهنگی بین گردشگران و جامعه میزبان به کمترین سطح خود برسد و این  امکان برقراری ارتباطات، درک و پذیرش طرفین را افزایش داده است اما باید توجه داشته باشیم که توریست علاوه بر میهمان نوازی، فرهنگ جذب توریست می خواهد و رسیدن به این قابلیت اگرچه در ابتدا سهل به نظر می رسد ولی گاه ممتنع می شود چون عوامل یکی و دوتا نیست و همت دسته جمعی و آموزش همگانی و توسعه و تبلیغات در جامعه میزبان را می طلبد.

این مهم  باید با یک برنامه ریزی هدفمند و با استفاده از تمامی ابزارها از جمله صدا و سیما، جراید، فضاهای آموزشی و دانشگاهی وهمچنین فضای مجازی صورت پذیرد به گونه ای که موتور این این فعالیت اقتصادی عظیم را چنان روشن کند که مردم کوچه و بازار اهمیت رونق گردشگری را در زندگی روزمره خود درک کنند و ارزشهای اقتصادی آن بر سر سفره آنها ملموس باشد. آن‌وقت خواهیم دید شور و نشاط حاصل از این تحولات همراه با رشد و توسعه شهر و استان چگونه این انرژی ها را مضاعف خواهد کرد. چرا که هر کجا شور و شعف در زندگی فردی و اجتماعی برقرار باشد پیشرفت خودش به سراغش می آید.