فرهیختگان گیلان: قریب به ۳۴۵۰ تذکر و ۶۴۰ سوال رکورد بی‌سابقه‌یی است که مجلس نهم در عمر یازده ماهه دولت یازدهم رقم زد و تقریبا تمام اعضای کابینه مخاطب اهالی بهارستان بوده‌اند. از تذکر برای انتخاب یک بخشدار تا دلواپسی از نوع واژگان حقوقی در توافق‌نامه هسته‌یی از جمله موضوعاتی بود که مورد سوال یا تذکر قرار گرفته است. با وجود تاکید روسای دو قوه مجریه و مقننه بر تعامل و همکاری، اما هستند نمایندگانی که بلیط رفت و برگشت به بهارستان را برای اهالی پاستور سفارش می‌دهند.

آخرین صفحه از رابطه مجلس و دولت با خبر استیضاح وزیر علوم نوشته شد. آن‌جا که عده‌ای از نمایندگان مجلس مصرانه پیگیر استیضاح رضا فرجی دانا، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری دولت یازدهم شده‌‌اند. استیضاحی که اگرچه هنوز در صحن علنی اعلام وصول نشده اما موجی از اظهارنظرها، بحث و جنجال را میان موافقان و مخالفان به دنبال داشته است.

به همین بهانه سراغ چند تن از نمایندگان مجلس از استان گیلان رفتیم تا دیدگاهشان را درباره رابطه مجلس اصولگرا و دولت اعتدال و همین‌طور موضع آنها در سوالات و تذکرات پیشین و استیضاح پیش‌رو جویا شویم. با این توضیح که دیگر نمایندگان گیلانی مجلس یا تمایلی به صحبت در این‌باره نداشتند یا یا از دسترس خارج بودند.

به استیضاح رای نمی‌دهم

ایرج ندیمی

روابط دو قوه مجریه و مقننه از نظر روسای دو قوه مثبت ارزیابی می‌شود. به عبارتی حتی در زمانی که علی‌رغم تلاش ما، چند وزیر ایشان از مجلس رای نگرفتند، باز هم ایشان از تعامل با مجلس صحبت ‌می‌کرد.

مجلس به طور طبیعی از جهت نقد می‌تواند با این مشخصات روبرو شود.

اولا باید پذیرفت که اهرم‌های نظارتی نظیر سوال، تذکر، تحقیق‌، ‌تفحص و استیضاح حق مجلس است.

ثانیا کارکرد بر مبنای رویکرد سیاسی تعریف جدایی از رویکرد نظارتی دارد. از نظر من به عنوان کسی که با دولت یازدهم هم‌فکری دارم، کارکرد مجلس هرچند مورد نقد است اما در مجموع کارکرد سیاسی نیست. به تعبیر دیگر اگرچه افرادی در مجلس هستند که رویکرد سیاسی دارند و مایلند از این طریق نتایج سیاسی بگیرند اما مجموعا رویکرد اکثریت مجلس، وجه نظارتی دارد.

برای نمونه خود من هم از وزیر امور‌خارجه‌ سوالی در مورد میادین مشترک با عراق مطرح کردم؛ زیرا امکان به تاراج رفتن میلیون‌ها بشکه نفت ایران وجود داشت و این موضوع با هماهنگی کارگروهی از جانب وزارت‌خانه حل شد و ما هم از سوال خود منصرف شدیم. یا در مورد سوال از وزیر ارشاد، ما خواستار اتمام پروژه مجتمع فرهنگی لاهیجان بودیم و چون رفع دغدغه صورت گرفت، از طرح آن در صحن علنی جلوگیری کردیم. به عبارت دیگر ما از سوال جنبه تنذیر و توجه را طلب می‌کردیم و به همین دلیل پیش از آن‌که حتی موضوع به کمیسیون برسد، ما به تفاهم رسیدیم.

در مدت ده سال نمایندگی مجلس همواره معتقد بوده‌ام باید برای هر وزیری شان چند‌گانه در نظر گرفت.

شان وظایف، اختیارات، امکانات، اعتبارات و منابع. یعنی برای اعمال وظیفه نظارتی مجلس، در نظر گرفتن این پنج عنصر لازم است تا اگر کوتاهی صورت گرفته باشد، از راه ملاقات، مکاتبه، مذاکره، تذکر، سوال و … پیگیری شود. به بیان‌دیگر صرف این ادعا که وزیری به تعهدات و برنامه خود عمل نکرده است، نمی‌تواند دلیل کافی برای استیضاح او باشد.

مهم‌ترین عواملی که موجب استیضاح وزیر علوم شده است عبارتند از: معاونین ایشان باید در رابطه با پارلمان، قوی‌تر و جامع‌تر عمل‌ می‌کردند که بهانه‌یی دست نمایندگان مجلس نمی‌دادند.

نکته دوم مربوط به حوزه درخواست‌هاست که نقش قابل اعتنایی در پروژه استیضاح دارد.

نکته سوم هم انذار‌ها و نگرانی‌های نمایندگان از فضای دانشگاه‌هاست. آن‌چه باید در نظر داشت این است که طرح استیضاح به معنای پذیرفته شدن در پارلمان نیست. آن‌چه که نتیجه را رقم خواهد زد، نحوه مدیریت مباحث دو‌طرف در روزهای آینده یا بعد از اعلام وصول آن و در صحن مجلس است. یعنی باید مشخص شود که سوال‌ها، خواسته‌های نمایندگان و پاسخ وزیر چیست و نمایندگان هم باید در پیگیری دغدغه‌هایشان، تشخیص، تصمیم، عمل و نتیجه را همزمان در نظر بگیرند. بنابراین هیچ نماینده‌یی نباید علی‌القاعده از الان با پیش‌داوری مخالفت یا موافقت کند اما از نظر شخصی، من در حال حاضر جزو کسانی نیستم که استیضاح ایشان را امضا کنم و شخصا مشکلی با وزیر علوم ندارم اما در طرح موضوع باید دید که امضاکنندگان چه دلایلی دارند، که اگر موجه نباشد قطعا مثل برخی سوالات و تذکرات قبلی می‌ایستیم.

 

همیشه حق با مجلس است

جبار کوچکی نژاد

با توجه به آسیب‌هایی که دولت قبلی به مجلس زد، بعد از روی کار آمدن دولت جدید، موضع مجلس این بود که با دولت یازدهم بیشتر و بهتر همکاری کند. آقای روحانی به عنوان رییس دولت و وزرای ایشان تعهداتی مانند داشتن ارتباطی قوی با مجلس را مطرح کردند. بر همین اساس مجلس هم از موضع دولت استقبال کرد و برای نمونه در بحث رای اعتماد وزرا، نسبتا همکاری خوبی صورت گرفت.

اما با گذشت زمان دولت به تعهدات خود عمل نکرد. برای نمونه وزیرکشور اعلام کرد قبل از تعیین استاندارها، نظر نماینده ولی‌فقیه و نمایندگان مجلس هر استان اخذ و با در نظر گرفتن آنها گزینه نهایی معرفی می‌شود. حتی در مورد استان گیلان ایشان از نمایندگان خواست که نظرشان را برای تعیین مدیرعالی استان مطرح کنند تا گزینه نهایی، حاصل نزدیک شدن نگاه دولت و نمایندگان باشد. اما متاسفانه به نظرات نمایندگان در هیچ استانی توجه نشد و گزینه‌های خودشان را انتخاب کردند.

این نوع رفتار در مورد وزرای دیگر دولت هم به اشکال دیگر وجود داشت. و اگر وزیری اخطار یا تذکر می‌گیرد به خاطر کدورت میان دولت و مجلس نیست بلکه نتیجه عمل نکردن به تعهداتشان در اجرایی کردن مطالبات نمایندگان و برنامه‌های ارایه شده در زمان رای اعتماد است و این شکاف متاسفانه روز‌به‌روز در حال وسیع شدن است. در مورد سوال و تذکرات نسبت به وزرای ارشاد، آموزش‌و‌پرورش و وزیرکشور -که البته آخرین مورد از اخطارها و تذکرات مجلس به وزرا نیست و موارد دیگری در دست اقدام است- به شخصه معتقدم همواره حق با مجلس بوده است. زیرا وزرا در ابتدا برنامه‌هایی به مجلس ارایه کردند و امروز خبری از اجرای آنها نیست و شاهد قدرت تحرک و خدمت‌رسانی به مردم نیستیم و در نتیجه مشکلات مردم هنوز حل نشده باقی مانده است. برای نمونه در آموزش‌وپروش، فرهنگیان جامعه نگرانی‌های اساسی دارند و نیز در وزارت علوم که استیضاح وزیرش در دستور کار مجلس قرار دارد، این نگرانی دوچندان است.

عمده دلایل نمایندگان مجلس برای استیضاح وزیر علوم عبارت است از: بازگشت دانشجوهای ستاره‌دار و کسانی که سیستم امنیتی کشور نگرانی‌هایی نسبت به حضورشان در دانشگاه و وابستگی‌های آنها دارد که وزارت علوم بدون هماهنگی با سیستم امنیتی، آنها را وارد دانشگاه کرده است. دومین دلیل عدم پایبندی به تعهدات از جانب وزیر است. قرار بود در وزارت‌خانه افراطی عمل نشود، اما می‌بینیم که افراطی‌ترین افراد به عنوان روسای دانشگاه‌ها معرفی می‌شوند. مساله بعدی نحوه انتصاب روسای دانشگاه‌هاست. قرار بود در هر دانشگاه اساتید گزینه‌‌های ریاست را معرفی کنند. در چند دانشگاه مثل دانشگاه تهران این کار صورت گرفت ولی چون با سلایق وزیر هماهنگ نبود، گزینه دیگری انتخاب شد.

افت آموزشی و متشنج بودن فضای دانشگاه‌ها از جمله دیگر دغدغه‌های نمایندگان مجلس است. در پاسخ عده‌یی که معتقدند مجلس می‌توانست با شناختی که از وزیر علوم وجود داشت، همان ابتدا به او رای اعتماد ندهد، باید گفت ایشان در کمیسیون تعهداتی داد اما هرگز عملی نشد. بعد از آن‌ هم در مورد دانشجویان ستاره‌دار و چند موضوع دیگر جلساتی با رییس مجلس داشتیم و همینطور در شورای عالی انقلاب فرهنگی جلساتی با ایشان برگزار شد که وزیر تعهداتی داد، اما عمل نکرد.

در مجموع فکر می‌کنم با وجود تلاش‌هایی که از جانب برخی‌ها صورت می‌گیرد، به احتمال زیاد طرح استیضاح وزیر علوم به صحن مجلس می‌آید و حداقل ۱۵۰ نماینده به استیضاح رای می‌دهند.

 

موافق استیضاح نیستم

محمدحسین قربانی

در بررسی رابطه مجلس و دولت در نزدیک به یک سالی که از عمر دولت یازدهم سپری شده است، علی‌رغم فراز و فرود‌هایی که وجود داشت و حرف‌های درشتی که در بعضی از ارکان مجلس زده شد، مجموعا رابطه دولت و مجلس و همکاری دو طرف تقریبا خوب بود. مصداق این ادعا هم توجه ویژه مجلس به لایحه بودجه دولت است که تقریبا تمامی پیشنهادات دولت محترم در لایحه بودجه سال ۱۳۹۳ تصویب و به دولت ابلاغ شد تا مانعی برای اجرای برنامه‌های کابینه وجود نداشته باشد. این پیام خوبی برای نشان دادن حسن نیت مجلس بود. البته ممکن است چند نفری از وزرا در حوزه عملیاتی و کاری خودشان، عملکرد مطلوبی نداشته باشند و کارت زرد گرفته باشند. ولی نمی‌توان و نباید آن را به کل دولت ربط داد و هرچند ممکن است بعضی‌ها همکاری دولت و مجلس را در همین کارت‌ها خلاصه کنند اما در کلیت ماجرا، این‌طور نیست و به باور من، رابطه و همکاری دولت با مجموعه نمایندگان مجلس خوب بوده است. تقریبا هر جا که دولت نیاز به قانونگذاری دارد، مجلس نهایت همکاری را داشته است و این روند ادامه خواهد داشت.

به شخصه معتقدم باید با اعضای دولت همکاری کرد تا فضای عمومی کشور بهتر از گذشته شود. برای نمونه یکی از عوامل موثر در عملکرد دولت بحث وجود منابع مالی است. که در این رابطه، باید عملکرد دولت را با در نظر گرفتن تحریم‌ها و کمبود‌ها و منابع و اعتبارات مالی کشور بسنجیم. پس باید انتظارات خود را با این شرایطی که دولت با آن روبه‌روست وفق دهیم. در مجموع تقریبا عملکرد دولت را در حوزه‌های مختلف مثبت ارزیابی میکنم. همچنین معتقدم نمایندگان مجلس و وزرا باید سعی کنند وارد حاشیه‌هایی که توسط بعضی‌ها به‌وجود می‌آید نشوند، زیرا این حاشیه‌سازی‌ها در نهایت نه به نفع دولت است و نه مجلس.

به عنوان یک نماینده مجلس معتقدم هر‌گاه تشخیص داده شود که عملکرد وزرا در برخی موارد نواقصی دارد، نمایندگان به استناد وظایف و حق قانونی خود می‌توانند تذکر، سوال و استیضاح را در دستور کار قرار دهند. هرچند ممکن است برخی از افراد هم به هر دلیلی این وظایف نمایندگی را به جریانات و اختلافات سیاسی مرتبط کنند. شخصا ممکن است نقدهایی در عملکرد و برنامه‌های اجرایی برخی از وزرا داشته باشم ولی در این مقطع و  با در نظر گرفتن شرایط کلی کشور، موافق استیضاح هیچ وزیری نیستم. برای نمونه در مورد وزیر علوم اگرچه ممکن است نقد‌هایی به برخی جنبه‌های عملکرد ایشان داشته باشم، اما در حال حاضر موافق استیضاح نیستم. اگر استیضاح به صحن مجلس بیاید -هرچند که هنوز برای قضاوت زود است و نمی‌توان در مورد آینده استیضاح پیش‌بینی کرد- اما نهایتا بستگی به سوالات مجلس و نوع دفاع وزیر مربوطه دارد. هرچند به نظر می‌رسد وزیر علوم بتواند با پاسخ‌های خود مجلس را قانع کند و احتمالا استیضاح رای نخواهد آورد.

 

سال دوم، سال استیضاح

عطاالله حکیمی

رابطه دولت یازدهم از همان اول با مجلس بد بنا نهاده شد. یعنی اگر رابطه خوب شکل می‌گرفت، بیش از هزار سوالی که در این دوره پرسیده شد و پس از انقلاب بی‌سابقه بود، پرسیده‌ نمی‌شد. یعنی از همان ابتدا بی‌اعتمادی حاکم شد.

از جمله علت‌های این بی‌‌اعتمادی این بود که همه دولت‌های گذشته بلااستثنا یکی دو نماینده مجلس را  در کابینه خودشان به عنوان وزیر می‌آوردند ولی آقای روحانی این کار را نکرد و همین باعث آسیب و عدم‌تعامل جدی با مجلس شد. هرچند شعارها خوب بود، ولی عملی نشد.

نکته دوم این است که اگر سوالی از وزرا می‌شود به این دلیل است که نمایندگان مجلس، در حوزه‌های انتخابی‌شان تحت فشار هستند تا مشکلات موجود چه در حوزه منطقه‌یی و محلی و چه در حوزه ملی برطرف شود و زمانی که وزرای محترم پاسخگو نیستند، منجر به طرح سوال می‌شود. البته بعضی‌ها تحریم‌ را علت این مساله می‌دانند، اما با وجودی‌که تحریم‌ها در زمان احمدی‌نژاد نیز وجود داشت این میزان عدم‌تعامل بین مجلس و دولت نبود. لذا امیدواریم که دولت محترم عنایتی داشته باشد تا این عدم‌‌تعامل برطرف شود.

در یک سال اول باید به هر دولتی که آمده فرصت داد، چرا که نمی‌توان ظرف یک‌سال ارزیابی دقیقی از عملکرد دولت به دست آورد. ولی از امسال به بعد اگر دولت در هر حوزه‌یی چه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی پاسخگو نباشد، قطعا باید سوالات به صورت جدی مطرح شود. به شخصه تا الان در طرح هیچ سوالی شرکت نکردم و تا این لحظه در استیضاح وزرای علوم، آموزش‌وپرورش، وزیر تعاون، وزیر کشاورزی هم ورود نکرده‌ام ولی از این به بعد که وارد سال دوم می‌شویم، هر وزیری که نتواند پاسخگوی سوالات نمایندگان باشد باید زیر سوال برود.

در مورد وزیر علوم مشکل از آن‌جا شروع شد که وزیر محترم به جای کارکردن در پیشرفت و توسعه علوم و تکنولوژی، به سیاسی کردن وزارت خانه قدم برداشت و از افرادی استفاده کرد که در سال ۸۸ حضور فعال داشتند و به آن افتخار هم می‌کردند. یعنی به زعم من وزیر محترم وزارت خانه را در مسیری خلاف جهت مصالح ملی، نظام، ارزش‌ها، خون شهدا و خواست ملت به پیش برد. در پاسخ به این‌ سوال که با وجود شناخت از وزیر، همان ابتدا او رای اعتماد گرفت می‌توان گفت این مساله از زرنگی‌های خاص آقای روحانی است که چند نفر را معرفی کرد که رای اعتماد نیاورند. بالاخره جایی مجلس مجبور شد که کوتاه بیاید و نفر بعدی را تایید کند.  در مجموع فکر می‌کنم اگر وزیر علوم استیضاح شود قطعا رای اعتماد مجدد نخواهد گرفت. و ممکن است در نتیجه استیضاح وزرای بعدی، تغییری در رفتار دولت و مجلس از جانب دولت ایجاد شود.