فرهیختگان گیلان: می‌توان او را نسخه گیلانی «شیخ دیپلمات» نامید؛ مردی که سابقه سفارت در امارات متحده عربی، مدیرکلی خلیج‌فارس در دو دوره، مشاورت استاندار گیلان در امور ایرانیان خارج از کشور و مهم‌تر از همه سمت دستیار ارشد وزیر امور خارجه در امور نظارتی را بر عهده داشته است. نماینده فومن و شفت در اولین دوره مجلس شورای اسلامی بوده است و از چهره‌های بانفوذ و تاثیر‌گذار در میان سیاسیون گیلان محسوب می‌شود. حجت‌الاسلام‌والمسلمین مصطفی حائری فومنی، رییس مجمع توسعه استان گیلان و رییس موسسه بزرگ مهد قرآن است. قرار ملاقات با او را در مسجد مرحوم آیت‌الله شیخ جواد فومنی در خیابان خراسان تهران گذاشتیم. خیابانی که ساکنینش به نیکی و احترام خاصی از امام جماعت مسجد محل خود یاد می‌کنند. با روحانی شیک‌پوشی که با حوصله و دقت در استفاده از کلمات سخن می‌گفت. از سرگذشت مجمع توسعه استان گیلان پرسیدیم و نظراتش درباره عملکرد استاندار دولت یازدهم در گیلان را جویا شدیم، دست آخر هم پاسخ او به این سوال را گرفتیم؛ آیا ماموریت لیدری انتخابات مجلس در گیلان را دارد؟

  ایده مجمع توسعه استان گیلان از کجا آمد؟ بر چه اصولی استوار بود و چه اهدافی داشت؟

سابقه مجمع توسعه به سال ۱۳۶۴ باز می‌گردد، در آن سال مجموعه‌ای از دوستان نظیر آقایان دکتر نوبخت، دکتر محفوظی، ایرج ندیمی، حجت‌الاسلام صادقی، مهندس علیرضا محفوظی و بنده که جمعا حدود سی نفر بودیم، هسته مرکزی مجمع توسعه را با این قرار که به‌دنبال مسایل سیاسی نباشیم بنا گذاشتیم. با یک هدف که توسعه استان گیلان بود و با الگوبرداری از استان‌هایی نظیر اصفهان و مازندران که بدون نگاه به گرایش‌های سیاسی، مسایل کلان استان را مدنظر قرار می‌دهند و موفق هم بودند و اقداماتی نظیر این مجمع را شروع کرده بودند. ما این انتقاد را داشتیم که چرا برخلاف برخی استان‌های دیگر گیلان در پروژه‌های ملی و نیز در سطوح بالای مدیریتی در هر دولتی سهم خاصی ندارد درحالی‌که به لحاظ درصد ضریب هوشی، سواد، تحصیلات عالی و… جز رتبه‌های اول کشور هستند. از طرف دیگر ظاهر استان سرسبز است اما پشت این ظاهر، محرومیت، فقر، بیکاری و مشکلات بسیار زیاد است. همه این مسایل موجب شد ما به این فکر بیافتیم که چه می‌توانیم برای استان انجام دهیم؟ همه کسانی که از ابتدای انقلاب اسلامی در سطوح مختلف مدیریتی چه در داخل و چه در خارج استان برای کشور نقش ایفا کرده‌اند، زیر یک سقف جمع شوند و به یکدیگر و مسوولین کشوری شناسانده شوند. به تعبیری چهره‌های فرهیخته استان را که در سطوح مختلف امتحان خود را پس داده‌اند و در مرحله بعد نسل جوانی که آمادگی مسوولیت پذیرفتن را پیدا کرده‌اند، در یک بانک اطلاعاتی قرار بگیرند. بعد از تدوین اساسنامه و آیین‌نامه، افراد این جمع قرار شد کمبود‌ها و مشکلات استان را در کمیته‌های تخصصی و به تناسب تخصص‌ها و سوابق خود شناسایی کنند.

    برای اجرایی کردن طرح‌های مجمع هم فکر شده بود؟

من در آن زمان به‌شدت پیگیر مجمع بودم و مطرح کردم که می‌توانیم بازوی مشاوره برای مسوولان و مدیران استانی و کشوری باشیم. چهره‌های بومی و خودی را با استفاده از آن بانک اطلاعاتی معرفی کنیم و جلوی واردات مدیر را بگیریم و حتی برای پست‌های ملی نیز مدیر معرفی کنیم. مشکلاتی که کمیته‌ها شناسایی و همچنین راهکارها و شیوه اجرایی رفع آن را پیش‌بینی کرده بودند را به مدیران ارایه ‌کنیم. البته اختلاف‌نظرهایی در خصوص ضمانت اجرایی وجود داشت ولی ما معتقد بودیم که حداقل کار ما ارایه مسایل است و باقی به تصمیم مدیران مربوط می‌شد.

  نام مجمع توسعه بعد از سال ۹۲ مجددا بیش‌ازپیش مطرح شد که بعضی‌ها حضور آقای نوبخت در دولت را در این امر بی‌تاثیر نمی‌دانند. دلیل سکوت خبری فعالیت‌های مجمع در سال‌های گذشته چه بود؟

تا سال ۱۳۸۸ جلسات مستمر برگزار می‌شد اما در آن سال به دلیل شرایطی که برای کشور ایجاد شد، این مجمع نیز با‌وجود آن‌که اصلا سیاسی نبود مانند سایر تشکل‌ها دستخوش تعطیلی و مشکلات شد. تا سال ۱۳۹۲ که شرایط کشور تغییر کرد و زمینه برای ادامه جدی فعالیت‌ها فراهم شد. دولت تدبیر و امید روی کار آمد و دکتر نوبخت، عضو موسس همین مجموعه، معاون برنامه‌ریزی دولت یازدهم شد. ایشان از شروع مجدد فعالیت‌های مجمع استقبال کردند و حتی در جلسات شرکت کردند. من هم در آن جلسه روی قدرت اجرایی تصمیمات مجمع تاکید کردم و ایشان و سایر حاضرین نیز بر استفاده از این فرصت و نهادینه کردن آن استقبال کردند و به‌نوعی مجمع به‌عنوان اتاق فکر دولت برای تصمیم‌گیری درباره استان گیلان معرفی شد.جلسه‌ای نیز با دکتر نجفی، استاندار گیلان برقرار شد و ایشان هم با استقبال از این تصمیم، آمادگی کامل خود را برای همکاری و اجرایی کردن تصمیمات مجمع در شناسایی و ارایه راه‌حل مشکلات استانی اعلام کردند.

گروه‌های زیادی چه در داخل و چه خارج استان ابراز علاقه‌مندی به همکاری در این زمینه کردند. از گروه‌های مختلف دعوت کردیم و در جلسه‌ای به میزبانی استانداری، نه نفر را انتخاب کردیم. شش نفر هم در جلسه‌ای در تهران به‌عنوان هسته پانزده  نفره مجمع انتخاب شدند و هرکدام در راس یک کمیته تخصصی کار را شروع کردند.

   آیا مجمع قرار است صرفا به کلیاتی مثل توسعه استان بپردازد یا در مصادیق و جزییات نظیر مشکلات رودخانه‌های رشت هم ورود می‌کند؟

اولین موضوعی که خود من مطرح کردم و با استقبال استاندار هم مواجه شد، مساله تالاب انزلی بود که یک بحران ملی به‌حساب می‌آید. اولین گروه مطالعاتی نیز در این خصوص تشکیل شده است. دقیقا نظیر مساله دریاچه ارومیه که اراده ملی برای بهبود وضعیت آن ایجاد شده است، باید به‌عنوان یک مشکل ملی به دنبال بازگرداندن شادابی و سلامت به تالاب انزلی باشیم.

من معتقدم این فقط گام اول است و باید در مسایل دیگر نیز ورود کنیم. البته ایجاد انگیزه و فعالیت همراهان ما در مجمع بستگی به میزان استقبال دستگاه‌های اجرایی استانی و ملی دارد. مجمع، حلقه رابط شناسایی و حتی راه‌حل مشکلات استان چه در سطح کلان و چه در سطوح پایین‌تر از جانب نخبگان و عملیاتی شدن برنامه‌‌ها توسط مدیران است. اگر مجمع این ظرفیت را پیدا کند که پذیرای افراد فرهیخته و تاثیر‌گذار باشد و کمیته‌های تخصصی پویاتر باشند و دستگاه‌های اجرایی نیز استقبال و همکاری کنند، می‌تواند نقش بسیار رفیعی در توسعه کمی و کیفی استان ایفا کند.

  ترتیبی هم برای ارایه طرح‌های نخبگان و صاحب‌نظران گیلانی به مجمع اتخاذ شده است؟

ما مشغول طراحی و راه‌اندازی سایت مجمع هستیم تا بستری باشد برای نسل جوان و فرهیخته که از نظر انگیزه، سواد و کارایی به‌مراتب از نسل‌های گذشته قوی‌تر هستند تا مشکلات مغفول ‌مانده را شناسایی و برای حل آن راهکار ارایه کنند. از دریچه سایت یک بانک اطلاعاتی از افراد نیز در دسترس عموم قرار می‌گیرد.ما هر پانزده روز یک‌بار جلسه شورای مرکز پانزده نفره را در تهران داریم. از طریق دکتر احمد دنیامالی که عضو مجمع نیز هستند به دنبال اختصاص یک ساختمان برای مجمع هستیم تا ساماندهی منسجم و متمرکزی برای برگزاری جلسات مجمع و کمیته‌های تخصصی صورت بگیرد.

haeri

    شما در حال حاضر دستیار ارشد وزیر امور خارجه هستید؛ اما این سوال همیشه برای گیلانیان وجود دارد که چرا در چند دهه اخیر، تعداد مدیران گیلانی در سطوح بالای کشور به عدد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد؟ درحالی‌که همواره شاهد هستیم برای نمونه استان اصفهان در هر دولتی چند وزیر و مدیر عالی‌رتبه داشته است. به نظر شما علت چیست؟

مطمئن باشید ما در فاکتور‌های مختلف، از اصفهانی که شما مثال زدید کمتر نیستیم؛ اما چرا؟ بخشی از این پاسخ به خود ما برمی‌گردد. این مشکل در استان وجود دارد -که البته معتقدم رفع آن با پیگیری اصحاب رسانه‌ محقق می‌شود- خودی را نمی‌توانیم تحمل کنیم و زیر پای هم را خالی می‌کنیم. فکر می‌کنیم اگر کسی از بیرون بیاید حتما از ما بزرگ‌تر و عالی‌تر است. آن‌چه خود داریم ز بیگانه تمنا می‌کنیم.در مدتی که در مجلس بودم کاملا این مساله را لمس کردم. از ابتدای انقلاب دو جناح سیاسی عمده البته با نام‌های متفاوت در هر مقطع، در کشور فعالیت می‌کردند که روی کار می‌آمدند یا قدرت را واگذار می‌کردند. آن‌چه برای استانی نظیر اصفهان در مدیریت مطرح است، در درجه اول اصفهانی بودن است. در مقطع بعد به جناح‌بندی‌ها نگاه می‌کنند. تمام تلاششان را برای روی کار آوردن فرد موردنظر جناح خود می‌کنند اما اگر موفق نشدند اولویت را بر اصفهانی بودن می‌گذارند و از تعلق فرد به جناح مقابل چشم‌پوشی می‌کنند. اما در استان ما فضا کاملا برعکس است.

ما باید قبول کنیم در گیلان همگرایی نداریم. در حال حاضر گیلان به‌صورت استثنایی یک چهره در کابینه دارد. نگاه کنید چقدر از چپ و راست در داخل استان بهانه‌تراشی می‌کنند. ما باید این یک فرصت را به دو فرصت و بیشتر تبدیل کنیم نه این‌که همین جایگاه را هم از دست بدهیم. باید به این باور برسیم که قبل از هر دسته‌بندی و هدف شخصی، حزبی و جناحی به دنبال وحدت، همگرایی و منافع استان باشیم. وقتی ایده مجمع توسعه هم مطرح شد، گفتیم هر کس از هر جناح باشد، لباس جناحی خود را در بیاورد و وارد جلسه شود. ما آمده‌ایم دست‌ در دست هم مشکلات استان را حل کنیم.

   بگذارید به‌عنوان یک فعال سیاسی قدیمی که می‌دانم همواره ارتباط خود با عرصه سیاست در استان را حفظ کرده این سوال را بپرسم که عملکرد استاندار گیلان، دکتر محمدعلی نجفی را در یک سال فعالیتش چگونه ارزیابی می‌کنید؟

من قبلا با آقای دکتر نجفی ارتباط نزدیک نداشتم اما در همین مدتی که از استانداری ایشان می‌گذرد و من از نزدیک شاهد مدیریت ایشان در جلسات و عملکردشان در استان هستم، ایشان را فردی پرکار، توانمند، دانا و دارای شناخت و مطالعه نسبت به موضوعات مختلف دیدم و معتقدم مدیریت ایشان نمره قبولی را می‌گیرد. البته باید گفت مشکلات و موانع بسیار است. به‌شخصه بیشترین ایراد را در بحث چیدمان مدیران استانی می‌دانم. یعنی معتقدم ایشان می‌توانست با شناخت قوی‌تری از افراد، چیدمان مدیران را انجام دهد که هماهنگ با اهداف استاندار باشد. به نظر من ایشان با افق دید بالا و نگاهی توسعه محور، به‌طورجدی به دنبال پیشرفت استان هستند، اما متاسفانه بعضی مدیران استان، نمی‌توانند همگام و همسو با او جلو بیایند.

  به نظر شما حضور چنین مدیرانی ناشی از چه عواملی است؟

بخشی از مشکل مربوط به فضای کشور است که البته در گیلان کمی کندتر هم جریان دارد و آن اتوبوسی آمدن آقای احمدی‌نژاد است که بعضا آبدارچی‌ ادارات هم عوض شدند! دکتر روحانی چنین تفکری ندارد و به شخصیت افراد فارغ از جناح‌بندی سیاسی توجه می‌کند تا موقعی که برایش ثابت نشود که عملکرد مدیری بد است، او را کنار نمی‌گذارد. در وزارت خارجه هم همین وضعیت وجود دارد. سفیرانی که در دولت گذشته مامور شده‌اند، اولویت با حضورشان تا پایان دوره ماموریت است به تبع بر مدیریت  عثمانی هم این مساله وجود دارد که تغییر مدیران با شیب ملایم انجام شود که البته تالی فاسدهایی هم دارد و سواستفاده‌هایی هم می‌شود .

    به انتخابات مجلس ۱۳۹۴ هم بپردازیم، اتفاقی که از آن به‌عنوان مکمل انتخابات خرداد ۹۲ نام می‌برند. فکر می‌کنید اهمیت انتخابات آینده چیست؟

دقیقا به‌درستی اشاره کردید و معتقدم مهم‌ترین مساله برای موفقیت دولت در آینده است. دولت در جریان انتخابات شعارهایی را مطرح کرد که مورد پذیرش و استقبال مردم قرار گرفت و بر مبنای برنامه ارایه شده، دولت آقای روحانی را انتخاب کردند. ایشان هم مرتبا اعلام کرده‌اند که به قول‌های خود با مردم وفادار هستند اما نباید فراموش کنیم بخش عمده اجرای وعده‌های دولت بستگی به پذیرش و رابطه معقول و بدون دشمنی از جانب مجلس دارد. متاسفانه تعداد زیادی از نمایندگان مجلس علیه دولت گارد گرفته‌اند و دنبال زمین زدن دولت هستند.

رسمی که در چند دهه اخیر در ایران جریان داشته است، معرفی لیست انتخاباتی نزدیک به دولت است. درصورتی‌که دولت یازدهم نیز چنین تصمیمی بگیرد، استقبال مردم از چنین لیستی چگونه خواهد بود؟

ارزیابی من این است که دولت به‌طورکلی توانسته محبوبیت و جایگاه مردمی خود را حفظ کند ولی اگر بخواهد وعده‌ها را عملی کند، باید به‌گونه‌ای رضایت مردم را جلب کند تا اگر لیستی را ارایه دهد تا همراهی مجلس در پیگیری مسایل را به ارمغان بیاورد، مردم هم اعتماد کنند.

  آیا این فضا وجود دارد؟

به نظر من پنجاه-پنجاه است. یک سری مسایل معیشتی مردم نظیر بیکاری و تورم در دولت قبل دچار آسیب شد و مشکلات عمیقی وجود دارد. دولت باید به این مسایل توجه ویژه‌ای داشته باشد. البته گروه‌هایی که به هر صورت طرفدار دولت هستند، باید برای مردم اطلاع‌رسانی کنند و به آنها نشان دهند کدام نماینده‌ها هستند که چوب لای چرخ دولت می‌گذارند. آن‌وقت شک نکنید مردم نفرات دیگری را جایگزین می‌کنند.

   به نظر شما چه کسانی اکثریت مجلس آینده را در دست دارند؟ اصلاح‌طلبان، اعتدالیون یا حتی اصولگرایان؟

ضروری‌ترین مساله برای کمک به دولت این است که مجموعه گروه‌های طرفدار دولت به همگرایی و وحدت برسند. نباید همان مسایلی که برای اصولگرایان اتفاق افتاد و سبب پخش شدن رای آنها شد، برای دولت یا به تعبیری جبهه اصلاحات و اعتدال‌گرایان هم رخ دهد.

الان آیت‌الله هاشمی جایگاه بسیار رفیعی در میان مردم دارند. حجت‌الاسلام حسن خمینی، حاج آقای ناطق نوری، حجت‌الاسلام خاتمی و دکتر عارف جایگاه بالایی میان مردم دارند و مجموع حمایت ایشان از آقای روحانی بود که دولت تدبیر و امید را روی کار آورد. در انتخابات مجلس هم باید همین وحدت تکرار شود و یک لیست واحد ارایه شود. در این صورت حتما مجلس آینده می‌تواند به تحقق اهداف و وعده‌های آقای روحانی کمک کند. الان اگر توقع کنیم چرا وعده‌ها و برنامه‌های ایشان تماما عملی نشده است، خب چه پاسخی می‌توان داد وقتی پنج وزیر علوم معرفی شود و مجلس رای ندهد؟ آن‌هم در بخش مهمی که با جوانان، آموزش عالی و دانشگاه ارتباط دارد که بخش عمده‌ای از مطالبات جامعه از آقای روحانی در این زمینه بود. اگر این همگرایی حاصل شود، مجلس آینده متشکل از نیروهای فرهیخته و معتدل طرفدار دولت خواهد بود که البته یک اقلیت هم در مجلس خواهند بود که برای پویایی مجلس هم ضروری است.

  برخی در گیلان می‌گویند، سفرهای مکرر افرادی نظیر شما که علاوه بر مقبولیت در استان، جایگاه ملی نیز دارند به گیلان، باهدف تاثیرگذاری و نقش‌آفرینی در انتخابات مجلس آینده است. این سوال مطرح می‌شود که اساسا برنامه‌ و رویکردتان برای انتخابات مجلس و خبرگان رهبری در آینده چیست؟

می‌خواهم از رسانه شما اعلام کنم که مجمع توسعه، سکوی پرش برای کسب جایگاه سیاسی نیست و در مسایل سیاسی دخالت نمی‌کند ولی تا جایی که بتوانیم برای ارتقای فرهنگ عمومی و سیاسی جامعه تلاش می‌کنیم.

به‌عنوان یک شخص، برنامه‌ای برای کاندیداتوری در انتخابات چه در تهران و چه در رشت ندارم. من عضو مجمع روحانیون مبارز هستم. اگر قرار شود مجمع روحانیون در قالب جبهه اصلاحات و اعتدال در انتخابات خبرگان رهبری یا مجلس شورای لیست بدهد، حتما من هم افرادی را پیشنهاد خواهم کرد اما به‌عنوان مجمع توسعه استان گیلان به‌عنوان یک تشکل فراجناحی هرگز لیست ارایه نمی‌کنیم.